BEWintersport is ook beschikbaar op wintersport.be
sluiten
Openscheurende sneeuwlagen, wat zijn dat?

Openscheurende sneeuwlagen, wat zijn dat?

Rogier op 25 januari 2019 · 17 reacties

Gleitschnee lawine Bron: wepowder academy
Gleitschnee lawine Bron: wepowder academy

Wie de laatste dagen in Oostenrijk op de pistes heeft gestaan of op sociale media de lawinediensten heeft gevolgd heeft ze vast gezien. Sneeuwhellingen die tot op de grond openscheuren en/of tot op de grond zijn weggegleden. Een bijzonder proces dat zeer lastig te voorspellen lawines creëert.

Gleitschneelawines

De naam van de lawines die op deze manier ontstaan geeft al aan hoe de scheuren ontstaan. In het Duits heet het een 'Gleitschneelawine' en in het Frans 'avalanches-de-glissement', glij-sneeuw-lawines zou de beste Nederlandse vertaling zijn. Deze lawines ontstaan als het gehele sneeuwdek naar beneden glijdt, dus vanaf de grond. Ook glijden ze (in het begin) bijna allemaal langzaam naar beneden, varierend van enkele millimeters tot meters per dag. Om dit glijproces in gang te zetten moet aan de volgende vereisten worden voldaan:

  • Een gladde ondergrond. Denk aan grashellingen of rotsplaten;
  • De helling moet steil genoeg zijn: let op, 15° is al steil genoeg, veel minder steil dus dan droge lawines;
  • Het onderste deel van de sneeuw moet nat of zeer vochtig zijn.

Dit laatste punt ontstaat vooral als de grond onder de sneeuw warm is en de sneeuwlaag van beneden opwarmt en smelt. Dit gebeurt het snelste als sneeuw op een warme ondergrond valt en als het een dik pak is dat goed isoleert. Deze glijlawines komen dus vaker voor in winters waarbij er veel sneeuw valt en de 'Gleitschneelawines' zijn dan logischerwijs ook groter. Vanwege het feit dat zuidhellingen over het algemeen warmer zijn komen deze scheuren en bijbehorende lawines ook vaker voor, maar niet uitsluitend, op deze hellingen.

Op deze foto zie je duidelijk de grashelling waarover de lawine glijdt (Foto: Martijn Schell)
Op deze foto zie je duidelijk de grashelling waarover de lawine glijdt (Foto: Martijn Schell)

Vissenbek

De scheuren in het sneeuwdek ontstaan niet zomaar. De sneeuw moet gaan glijden en als de sneeuw op een steil stuk sneller glijdt dan de helling erboven ontstaan spleten in het sneeuwdek. Deze worden in het Duits Fischmaul genoemd en in het Frans Gueule de baleine (Walvisbek), een vissenbek dus. Deze ontstaan als het glijproces vrij snel gaat.

Opengescheurde sneeuw net naast de piste (Foto: Shane)
Opengescheurde sneeuw net naast de piste (Foto: Shane)

Waarschuwing

Zo'n vissenbek kan in principe de hele winter blijven liggen, maar deze kan ook, behoorlijk abrupt, sneller gaan glijden en een lawine vormen. Meestal, maar niet altijd, ontstaan Gleitschneelawines onder de scheuren in de sneeuw. Deze lawines kunnen ongeacht het moment van de dag naar beneden komen, dus ook tijdens koude nachten. Meestal worden ze voorafgegaan door het sneller openen van de vissenbek. Helaas is dit niet eenvoudig (of helemaal niet) met het blote oog te zien. Dat betekent dat vissenbekken dus een zeer gevaarlijke waarschuwing zijn van een onstabiele helling die gedurende de winter niet stabieler kan worden, en dat er ook weinig gezegd kan worden over het moment dat alles naar beneden komt. Om het nog problematischer te maken hebben lawine-explosieven bijna geen invloed op Geitschneelawines, gelukkig is het voor een skiër ook vrijwel onmogelijk om de Gleitschneelawine te triggeren. Deze sneeuwlaag kan dus echter wel opeens gaan glijden. Een soort tijdbom waar je geen invloed op hebt. Als je dan net op het verkeerde moment op de verkeerde plek bent...

Gleitschneelawine in Serfaus- Fiss - Ladis
Gleitschneelawine in Serfaus- Fiss - Ladis

Koud en warm

We onderscheiden twee soorten Gleitschneelawines, de warme en de koude. De koude komen naar beneden midden in de winter. Dat zijn de vissenbekken en lawines die wij nu zien. Het sneeuwdek zelf is koud (onder 0°) en droog met uitzondering van de laag die op de grond ligt, waar de temperatuur 0° is of iets erboven. Dit komt vaak voor omdat sneeuw in de Alpen regelmatig op warmere en vochtige grond valt. Bepaalde processen tussen de grond en sneeuwdek zijn hier erg belangrijk, bijvoorbeeld in welke mate de sneeuw vocht opneemt. De precieze gevolgen van deze processen worden momenteel onderzocht in Zwitserland.

Warme Gleitschneelawines ontstaan als het sneeuwdek compleet nat is, het vocht is van boven de sneeuw ingedruppeld. De vocht zorgt voor minder wrijving en de boel kan gaan glijden. Het is echter extreem moeilijk om het verschil aan te geven tussen natte sneeuwlawines en warme Gleitschneelawines omdat de processen zo goed als gelijk zijn. Warme Gleitschneelawines komen vooral naar beneden in de middag wanneer in het voorjaar het lawinegevaar sowieso hoger is.

Off-piste rondom vissenbekken

Er zijn twee zaken waar je als off-piste wintersporter op moet letten bij deze vissenbekken. De eerste is dat je er niet invalt. Deze spleten kunnen natuurlijk voor vervelende valpartijen zorgen. Zeker als de vissenbek door een verse laag sneeuw is afgedekt is het een ware valkuil. Verder moet je een vissenbek als waarschuwing zien. Blijf nooit lang staan onder zo'n vissenbek. Ook ga je natuurlijk één voor één onder zo'n vissenbek door als je erlangs moet. Als je de helling kunt ontwijken dan spreekt het voor zich dat je dat doet.

Vissenbekken komen ook op de piste voor!
Vissenbekken komen ook op de piste voor!

Ook op de piste

Omdat deze lawines (in tegenstelling tot droge lawines) niets te maken hebben met zwakke lagen in het sneeuwdek kunnen deze scheuren ook prima ontstaan op skipistes. Hier zijn indrukwekkende foto's van bekend. Omdat deze lawines zo langzaam scheuren is dit meestal geen probleem. De pistendienst zet de piste af voordat er ongelukken gebeuren. Echter zal de piste waarschijnlijk voor de rest van het seizoen gesloten blijven.

Bronnen o.a.: SLF, ANENA, Meteo France, wepowder academy

Op de hoogte blijven van de laatste artikelen? Meld je aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief!


Plaats een reactie

Om te posten op dit forum heb je een account nodig. Login of maak een account aan.

Reacties

  • Arjen2 25-01-19 08:11
    Arjen2 25 januari 2019 · 08:11
    Op veel pistes wordt de ondergrond geëgaliseerd om ze 's winters makkelijker te kunnen prepareren. Dan halen ze o.a. stenen en oneffenheden weg. Vergroot dat niet de kans op dit soort glijsneeuwlawines?
    www.plandespistes.nl
  • Tiny-M 25-01-19 08:39
    Tiny-M 25 januari 2019 · 08:39
    Kreeg toevallig van de week een foto doorgestuurd met zo'n lawine, waas echt wel een flink stuk dat was gaan glijden.
  • bartvwg 25-01-19 08:51
    bartvwg 25 januari 2019 · 08:51
    Je zal maar in zo'n afgrond(je) skiën...
  • Shane 25-01-19 09:05
    Shane 25 januari 2019 · 09:05
    Kleine schaalduiding nog bij de derde foto, want vertekent nogal. De losgescheurde rand van het sneeuwdek is ongeveer 2 meter hoog.
    *bericht bewerkt door Shane op 25 jan 2019 09:05 (3% bewerkt)
    I can stick uphill ice, on my saucer...
  • Leonski2 25-01-19 09:35
    Leonski2 25 januari 2019 · 09:35
    zijn er wat dit betreft toch wel voorspelbare plekken?
    volgens mij zijn bijvoorbeeld de skiroutes bij sankt anton (schindler kar) vaak de pineut
  • Rogier admin 25-01-19 09:45
    Rogier admin 25 januari 2019 · 09:45
    @Arjen2 Grashellingen vergroten de kans op glijlawines. Echter verkleint kunstsneeuw die kans weer. Ook zijn smeltprocessen in een aangereden sneeuwlaag natuurlijk anders dan in een niet geprepareerde sneeuwlaag. Omdat er nog volop onderzoek gedaan wordt naar de invloed van die sneeuwprocessen durf ik er eigenlijk weinig van te zeggen. Zo vaak zien we die fischmauls nou ook weer niet op de pistes.
    Click. Click. Peace
  • Rogier admin 25-01-19 09:46
    Rogier admin 25 januari 2019 · 09:46
    @Leonski2 Ja:
    hellingen in de zon, zuid / zuid west
    - met gras
    - steil
    - rotsplaten, zeker de platen die afgesleten zijn door oude gletsjers
    Click. Click. Peace
  • Leonski2 25-01-19 10:04
    Leonski2 25 januari 2019 · 10:04
    Dat had ik gelezen ja. Wat ik bedoelde was. Ik als skieende toerist kan niet door sneeuw heen kijken en zie de ondergrond niet.
    Maar zijn er in algemeen bekende skigebieden beruchte/bekende plaatsen waar dit vaak voorkomt.

    zo was ik paar jaar geleden in sankt anton: piste afgesloten vanwege dreiging door lawines en nu meen ik gelezen te hebben dat vorig jaar de zelfde piste ook weer om die reden lang was afgesloten.
  • Rogier admin 25-01-19 14:26
    Rogier admin 25 januari 2019 · 14:26
    @Leonski2 Daar had ik het net met Martijn Schell (berggids) over en wij konden allebei plekken opnoemen waar we deze vissenbekken zo goed als elk jaar zien. Dus ja er zijn beruchte plekken voor. Echter het gehele systeem hierachter is best ingewikkeld en het is dus lastig 'voorspellen'.
    Click. Click. Peace
  • Shane 25-01-19 14:36
    Shane 25 januari 2019 · 14:36
    Geldt dat niet meer voor warme Gleitschneelawines @Rogier? Daar weet ik er ook wel wat van die je elk jaar in het voorjaar ziet.

    Maar deze situatie was wel echt bijzonder, in het gebiedje waar ik was, was vrijwel alles dat enigszins zuid georiënteerd lag op open stukjes weggegleden.

    Nog een vraag daarbij, zou een goede vorstperiode voorafgaand aan de sneeuwval vanaf de kerstvakantie dit veranderd hebben. Aangezien de ondergrond dan al kouder zou zijn geweest?
    I can stick uphill ice, on my saucer...
  • Rogier admin 25-01-19 14:57
    Rogier admin 25 januari 2019 · 14:57
    @Shane Nee hierbij bedoel ik echte deze koude gleitschnee lawines...

    Die vorstperiode ervoor maakt niet veel uit. Sowieso is de ondergrond in de Alpen vaak vrij warm. En deze fischmaulen zien we evengoed op grote hoogte. Zo ken ik er een die er elk jaar is op 2700 meter hoogte, waar hij eigenlijk altijd goed vriest voor de eerste sneeuw.
    Onder de sneeuw wordt de temperatuur toch altijd rond de 0°. Het zijn veel meer de processen in de sneeuw die ervoor zorgen of het vocht al dat niet weg kan die maken dat het jaar er gevoeliger voor is dan het andere jaar. Ook is één dik pak sneeuw gevoeliger, vanwege die isolatie, dan een dun pak.

    Men is verder nog volop in onderzoek.
    Click. Click. Peace
  • Shane 25-01-19 15:01
    Shane 25 januari 2019 · 15:01
    Thanks @Rogier, het is boeiende materie.
    I can stick uphill ice, on my saucer...
  • Patrick71 25-01-19 17:38
    Patrick71 25 januari 2019 · 17:38
    Interessant verhaal!
    Piste riderrrrr
  • Rogier admin 9-02-19 20:58
    Rogier admin 9 februari 2019 · 20:58
    Soms zijn oplossingen zo simpel. Vandaag hebben ze in Val d'Isere geprobeerd om zo'n gleitschnee lawine te triggeren. Men weet dat explosieven geen zin hebben, en dat deze lawines glijden door water. Dus hebben ze dankzij de waterleidingen van de sneeuwkanonnen de lawine gewoon compleet doorweekt. En dat werkte met succes de lawine is naar beneden gekomen.
    Volgens mij is dit de eerste keer dat dit zo gedaan wordt.

    Kijk het filmpje vanaf 1 minuut:





    *bericht bewerkt door Rogier op 9 feb 2019 21:08 (2% bewerkt)
    Click. Click. Peace
  • LuukOudshoorn 9-02-19 23:04
    LuukOudshoorn 9 februari 2019 · 23:04
  • RFKANGOO 10-02-19 07:27
    RFKANGOO 10 februari 2019 · 07:27
    Deze kreeg ik van een trainer van mij binnen. Daags ervoor kwamen ze nog over deze helling naar beneden. Was toch wel geschrokken toen hij dit zag.

    Übung macht den meister!!!
  • Marieke 10-02-19 09:44
    Marieke 10 februari 2019 · 09:44
    0p de webcam van Gipfel Hohe Salve Hopfgarten zie je al sinds enkele dagen ook zo 'n scheur. Doen ze daar niks mee om erger te voorkomen? Moet ik ze bellen😃

Plaats een reactie

Om te posten op dit forum heb je een account nodig. Login of maak een account aan.