BEWintersport is ook beschikbaar op wintersport.be
sluiten
In gesprek met pistekaartmaker Heinz Vielkind

In gesprek met pistekaartmaker Heinz Vielkind

Roel op 17 november 2019 · 28 reacties

Je kunt hem zien als de ‘Godfather’ van de pistekaarten. Bijna ieder boompje dat je op zo’n uitvouwbaar plattegrondje uit de Alpen tegenkomt, is ooit door Heinz Vielkind (80) met de hand ingetekend. Meer dan zestig jaar en honderden skigebieden verder maakt de klassiek geschoolde ambachtsman nog steeds panoramakaarten, al zijn het er tegenwoordig wat minder geworden. Daarbij schroomt hij er niet voor de werkelijkheid net iets mooier te laten lijken dan hij is. We zochten hem op in zijn panoramastudio in Innsbruck.

Pistekaarten draaien om schoonheid

We bellen aan bij het pand waar het bordje ‘Panoramastudio Heinz Vielkind’ aan de gevel prijkt. Een kleine, aimabele man maakt de loeizware, oude houten deur open en verwelkomt ons in zijn huis. Drie trappen hoger betreden we zijn atelier dat volhangt met panoramakaarten. Niet alleen winterse versies maar ook zomerwandelkaarten, 3D-stadsplattegronden, landen en zelfs werelddelen. We zien digitaal verfraaide exemplaren, maar ook (eerste) eenvoudige schetsen van skigebieden; ze komen allemaal van zijn hand.

Heinz Vielkind tekent naast pistekaarten ook zomerpanorama's
Heinz Vielkind tekent naast pistekaarten ook zomerpanorama's
Achter zijn bureau hangt een van de grootste panorama’s: een muurkaart van Noord-Amerika. Het hangt volledig van de opdrachtgever af waarop de focus ligt, vertelt Heinz. “Dient de kaart een geografisch doel, dan probeer ik de werkelijkheid zo goed mogelijk na te tekenen.” In het geval van pistekaarten is het anders. Dan draait het om schoonheid. Op de vraag of de werkelijkheid er dan niet toe doet, legt hij uit: “Natuurlijk moet een pistekaart duidelijkheid verschaffen; mensen in een skigebied moeten zich op de eerste plaats kunnen oriënteren. Maar een kaart moet ook uitnodigen om het skigebied te bezoeken.” De gepensioneerde tekenaar is zich ervan bewust dat dit niet altijd makkelijk is, maar het gaat hem goed af. Pistekaarten tekent hij nog steeds, maar nu vooral als hobby.

De kenmerkende signatuur onder een pistekaart
De kenmerkende signatuur onder een pistekaart

Hoe het begon

Heinz Vielkind groeide op in Seefeld. Hij was van huis uit een enthousiast skiër. Al op jonge leeftijd pakte hij meteen na school zijn latten om vlak voor het donker thuis te komen. Als 16-jarige jongen ging hij in de leer bij grafisch kunstenaar Heinrich Caesar Berann. Deze tekende de eerste toeristische Alpenlandschappen. Dat waren aanvankelijk vooral zomerkaarten waarop wandel- en autoroutes werden ingetekend. Met het opkomende wintersporttoerisme kwamen er langzaamaan ook steeds meer skigebieden die pistekaarten wilden. Heinz’ eerste opdrachtgever was Selva di Cadore in de Italiaanse Dolomieten, tegenwoordig deel uitmakend van het skigebied Civetta. Hoeveel skigebieden hij in totaal heeft getekend, weet hij niet exact: “Het moeten er zeker 400 tot 500 zijn, waarvan sommige in twee of drie varianten. Soms wil een skigebied meerdere aanzichten, met of zonder bepaalde bergen of dalen.”

Een klus begint voor Heinz altijd op dezelfde manier. Hij vraagt foto’s op van het betreffende gebied vanuit meerdere standpunten. Zoals vanaf tegenoverliggende bergen of vanuit helikopters. Tegenwoordig gebruikt hij ook Google Maps. Over die laatste is hij echter weifelend: “Google Maps is een geweldige informatiebron maar is eigenlijk te gedetailleerd. Mijn kaarten moeten niet te precies zijn want dan snappen mensen het niet meer. Ook is de werkelijkheid niet altijd ‘mooi’ genoeg, mijn kaarten moeten dit juist wel zijn.” Soms moet een berg prominent in beeld komen waardoor hij deze groter of hoger moet tekenen dan hij in werkelijkheid is. Bijvoorbeeld schaal 1:5000 gemixt met 1:1000. Heinz beseft dat hij zichzelf hiermee soms in een lastig parket brengt. Hij haalt Zürs aan, een dorp in het skigebied Ski Arlberg. Hier is ooit een skiër gewond geraakt toen deze zich in het terrein had vergist en tussen de rotsen terecht kwam. De rechter heeft de pistekaart van Heinz er bijgehaald om te checken of de rotsen wel op de kaart stonden. “Godzijdank had ik ze ingetekend”, vertelt hij lachend.

Heinz Vielkind met de kaart van Ski Arlberg
Heinz Vielkind met de kaart van Ski Arlberg

Spelen met licht

Nadat Heinz al het fotomateriaal heeft verzameld, begint hij te schetsen met potlood en papier. Deze ambachtelijke werkwijze klinkt achterhaald, maar Heinz doet dit nog steeds zo. “Een computer is handig maar het is slechts een hulpmiddel. De basis moet met de hand en ik kan me geen computer voorstellen die deze stap vervangt.” Het perspectief kiest hij op basis van wat het toerismebureau/skigebied wenst, en daarna is het aan hem om de schetsen met verf te finetunen waarbij ieder boompje en huisje er apart wordt ingeschilderd. Daar komt geen digitale clone tool aan te pas. Als eindresultaat levert hij een ‘leeg’, ongerept berglandschap op. Meestal ter grootte van een A0-vel, en uiteraard voorzien van zijn kenmerkende signatuur in de hoek van de kaart. Deze wordt ingescand, waarna de liften en pistes door de opdrachtgever zelf digitaal worden ingetekend. Logisch, want hierdoor kunnen tussentijdse wijzigingen, bijvoorbeeld een nieuwe lift of een gewijzigde pistekleur, kosten- en tijdbesparend worden uitgevoerd.

De computer komt er bij Vielkind pas op het laatst aan te pas
De computer komt er bij Vielkind pas op het laatst aan te pas

Met alles wat hij doet, staat het licht steeds centraal; de zoninval is volgens hem heel belangrijk op toeristische kaarten want dit speelt in op de emotie van bezoekers. Je creëert een positief verwachtingsbeeld. Voor het perspectief heb je echter ook schaduw nodig en dat levert soms onverwachte complicaties op. Zo moest Heinz ooit een panoramaposter voor een Duits dorp maken. Alles was akkoord, alleen het belangrijkste terras van het dorp lag volgens de kaart in de schaduw. Het werk moest opnieuw. “Zo werkt het ook met pistekaarten”, zegt Heinz. “Een skigebied wil zoveel mogelijk pistes in de zon hebben liggen, dus daar speel ik mee.”

Ski Arlberg zorgt voor hoofdbrekens

Op zijn bureau ligt de nieuwe pistekaart van Ski Arlberg. Met een kwastje tekent hij wat rotsjes in. “Zo doe ik dat bij iedere pistekaart”, vertelt hij onverstoorbaar. “Ski Arlberg was misschien wel de moeilijkste opdracht die ik ooit heb gehad. Het is heel uitgestrekt, van Warth naar Sankt Anton am Arlberg is het 20 kilometer. Zie dat maar eens begrijpelijk op een kaartje te krijgen, met alle liften en pistes.” Maar daarna eisten Lech en Sankt Anton am Arlberg ook nog een groter oppervlakte voor zich op. Die hadden namelijk het meeste geld ingelegd, dus Heinz moest hun deelgebied extra groot maken. En vervolgens moest Kappl er nog bij omdat dit dorp een skiverbinding met Sankt Anton am Arlberg zou krijgen. Hij heeft er nog wat extra grijze haren aan overgehouden, maar na zes maanden was het project dan toch met succes afgerond.

Enkele maanden na dit interview werd bekend dat de verbinding Kappl - Sankt Anton in de herkansing gaat, mogelijk zonder extra pistes (dus alleen een liftverbinding).

Dit terwijl inmiddels bekend is geworden dat de verbinding Kappl – Sankt Anton am Arlberg van de baan is vanwege milieubezwaren. Heinz glimlacht: “Ach, die verbinding komt er toch wel. Als er straks een andere politieke partij aan de macht komt, kan er ineens een andere wind gaan waaien. Ik denk dat het over twee, drie jaar alsnog gaat gebeuren”. Als ervaringsdeskundige weet hij als geen ander hoe dit soort processen werken. De ouwe rot in het vak geeft ook toe dat hij vaak voorkennis heeft. Voordat een nieuwe liftverbinding bekend wordt gemaakt, is hij al op de hoogte van de plannen omdat hij daar in zijn panorama rekening mee moet houden.

Als in een snoepwinkel: boven Achensee, beneden een deel van Saalbach
Als in een snoepwinkel: boven Achensee, beneden een deel van Saalbach

Onmogelijke kaarten

Dat opdrachtgevers veeleisend kunnen zijn, bewijst ook Innsbruck. Rondom deze stad liggen negen skigebieden die allemaal met liften moesten worden ingetekend. Mensen moesten bij ieder skigebied namelijk een idee hebben van de skimogelijkheden. Dit was een bijna onmogelijke opgave, wilde hij het nog enigszins realistisch tekenen. Heinz haalt nog een ander voorbeeld aan: het enorme Dolomiti Superski wilde, buiten alle skigebieden, per se het Gardameer op de kaart. Dat was hét referentiepunt voor gasten, aldus het toerismebureau. Dat het Gardameer 50 kilometer verderop ligt, moest Heinz ‘tekentechnisch’ maar oplossen. Daarmee schetst hij exact de moeilijkheid van zijn vak: door de beperkte ruimte op een kaart staan perspectief, begrijpelijkheid en correctheid altijd op gespannen voet met elkaar. Maar dat geeft wel de uitdaging die hij altijd zocht. Overigens vindt hij de Dolomieten, na de Kitzsteinhorn, wel een van de mooiste pistekaartjes om te tekenen vanwege hun vorm: grillige stenen eilandjes in een witte zee.

De 'onmogelijke kaart' van de regio Innsbruck
De 'onmogelijke kaart' van de regio Innsbruck

De Kitzsteinhorn is heel breed getekend om alle liften kwijt te kunnen, helemaal rechts beneden de veel kleinere Schmittenhöhe van Zell am See
De Kitzsteinhorn is heel breed getekend om alle liften kwijt te kunnen, helemaal rechts beneden de veel kleinere Schmittenhöhe van Zell am See

De wereld na Vielkind

Op de vraag wat een pistekaart ongeveer oplevert, zegt hij dat dit varieert van 2.000 tot 25.000 euro, afhankelijk van de omvang. De Dolomieten zitten duidelijk aan de bovenkant. “Van dit werk kan ik goed leven, tenminste als de belasting niet is geweest”, zegt hij lachend. Concurrenten heeft hij weinig, wereldwijd zijn er drie of vier tekenaars die hetzelfde doen, waarvan hij er eentje zelf heeft opgeleid. Deze vrouw – ook uit Innsbruck – neemt het stokje van hem over als hij ermee stopt. Niet in dit atelier of onder de naam Vielkind, maar vanuit haarzelf. Het maakt Heinz Vielkind allemaal niet uit, wat meteen duidelijk maakt hoe hij in dit werk staat. Hij ziet de andere tekenaars niet als rivalen en er is gewoon een wereld ná Vielkind. “Je hoort mij niet klagen; al mijn dromen zijn werkelijkheid geworden. En hoewel het steeds moeizamer gaat op mijn leeftijd hoop ik nog wel wat kaarten te maken voordat die laatste rouwversie op de post gaat.”

Dit artikel verscheen in de oktobereditie (#44) van Wintersport Magazine.

Op de hoogte blijven van de laatste artikelen? Meld je aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief!


Plaats een reactie

Om te posten op dit forum heb je een account nodig. Login of maak een account aan.

Reacties

  • Birdheart 17-11-19 08:19
    Birdheart 17 november 2019 · 08:19
    Mooi inkijkje achter de schermen van de kaarten.

    @Roel
    niet stiekem in de verleiding gekomen om hem te vragen het nieuwe en oude logo van wintersport op een poster te laten zetten oid?
    als mijn gedachten daar zijn, maar ik ben hier, waar ben ik dan?
  • Frank66 17-11-19 08:26
    Frank66 17 november 2019 · 08:26
    Wat een leuke reportage!
  • BeataS 17-11-19 08:37
    BeataS 17 november 2019 · 08:37
    Geweldig artikel!
  • Roel admin 17-11-19 09:15
    Roel admin 17 november 2019 · 09:15
    Mooi inkijkje achter de schermen van de kaarten.

    @Roel
    niet stiekem in de verleiding gekomen om hem te vragen het nieuwe en oude logo van wintersport op een poster te laten zetten oid?Birdheart op 17 nov 2019 08:19
    Hij is niet van de logo's helaas. Het gaat echt om landschappen. Ik had hem wel graag de Utrechtse heuvelrug of Zuid-Limburg willen zien tekenen. Daar had ie zeker iets moois van gemaakt.
    Weerman, skiër, Limburger
  • Jeffrey. 17-11-19 10:24
    Jeffrey. 17 november 2019 · 10:24
    Super leuke reportage
    Seriously snow addicted family!
  • Jochemgerrits 17-11-19 10:54
    Jochemgerrits 17 november 2019 · 10:54
    Te gek!
  • Userd 17-11-19 10:57
    Userd 17 november 2019 · 10:57
    Mooi om te zien dat zoiets bekends zo klein is eigenlijk.
  • DrPhil 17-11-19 11:11
    DrPhil 17 november 2019 · 11:11
    Leuk artikel.
  • Hooykaas 17-11-19 11:59
    Hooykaas 17 november 2019 · 11:59

    Mooie reportage @Ruud
    Dit zijn dan de nieuwe kaarten die zijn uitgekomen. "weitblick' skiverbinding Ski Arlberg.
  • Hooykaas 17-11-19 12:03
    Hooykaas 17 november 2019 · 12:03
    Sorry @Roel natuurlijk !
  • Nelis 17-11-19 13:19
    Nelis 17 november 2019 · 13:19
    Super interessant. Bedankt voor het artikel en filmpje! 👌👍
    Bergen + Sneeuw = ❤
  • Birdheart 17-11-19 13:35
    Birdheart 17 november 2019 · 13:35
    Mooi inkijkje achter de schermen van de kaarten.

    @Roel
    niet stiekem in de verleiding gekomen om hem te vragen het nieuwe en oude logo van wintersport op een poster te laten zetten oid?Birdheart op 17 nov 2019 08:19
    Hij is niet van de logo's helaas. Het gaat echt om landschappen. Ik had hem wel graag de Utrechtse heuvelrug of Zuid-Limburg willen zien tekenen. Daar had ie zeker iets moois van gemaakt.Roel op 17 nov 2019 09:15

    Wel jammer, de Utrechtse heuvelrug zou ik ook wel willen zien
    als mijn gedachten daar zijn, maar ik ben hier, waar ben ik dan?
  • Henrike 17-11-19 14:05
    Henrike 17 november 2019 · 14:05
    Wat een mooi beroep.
    It is an amazing world
  • Snowman1 17-11-19 15:01
    Snowman1 17 november 2019 · 15:01
    Erg leuke reportage,we nemen wel allemaal toch de papieren versie in de hand boven de digitale? Ik alvast wel. Vind het super handig om een reis voor te bereiden . Mooi artikel.
  • Shane 17-11-19 20:18
    Shane 17 november 2019 · 20:18
    Gaaf dit! Typisch van die dingen die menigeen voor lief neemt, zonder oog te hebben voor de ongekende ontwerpkunde hierin zit. Vorig jaar las ik een artikel over de Amerikaanse skimap designer James Niehues, die ook prints van zijn kunstwerken verkoopt. Heb toen tevergeefs een tijdje gezocht naar kale Europese pistekaarten (dus zonder pistes en liften ingetekend e.d.). Lijkt me geweldig om bewerkte versies daarvan aan de muur te hebben thuis.

    Aangezien je Heinz nu kent @Roel... Kun je misschien eens een balletje opgooien 😉.

    Overigens is ook het verschil in stijl tussen de paar kunstenaars die dit doen, mooi om te zien.
    *bericht bewerkt door Shane op 17 nov 2019 20:23 (1% bewerkt)
    I can stick uphill ice, on my saucer...
  • Jeffvdv 17-11-19 21:21
    Jeffvdv 17 november 2019 · 21:21
    Interessant artikel, heel leuk om dit eens te belichten!
    🎿🌨 Just go with the snoW 🌨🎿
  • miepmiep 17-11-19 21:40
    miepmiep 17 november 2019 · 21:40
    Wat een mooi beroep. Henrike op 17 nov 2019 14:05

    Is het zeker , helaas uitstervend 😭..
  • Roy83 17-11-19 21:55
    Roy83 17 november 2019 · 21:55
    Dit vind ik echt een van de leukere blogs van de laatste tijd, top! Ik hou enorm van skimaps en bewaar ook alles waar ik ooit geweest ben. Ik mis alleen Berwang 2013 nog 😞.

    Ik vind de handgetekende erg mooi, maar je ziet soms ook een foto met daarin de pistes (Carezza, Pila), dat vind ik ook mooi, al begrijp ik dat dat wellicht niet altijd kan.
    Wannabe Dolomietenkenner...
  • Roel admin 17-11-19 22:05
    Roel admin 17 november 2019 · 22:05

    @Shane
    en andere liefhebbers, dit boek zou je ergens op de kop moeten tikken. Hier staan geweldige kaarten in.
    Weerman, skiër, Limburger
  • laco 17-11-19 22:26
    laco 17 november 2019 · 22:26
    Dit vind ik echt een van de leukere blogs van de laatste tijd, top! Ik hou enorm van skimaps en bewaar ook alles waar ik ooit geweest ben. Ik mis alleen Berwang 2013 nog 😞.

    Ik vind de handgetekende erg mooi, maar je ziet soms ook een foto met daarin de pistes (Carezza, Pila), dat vind ik ook mooi, al begrijp ik dat dat wellicht niet altijd kan.Roy83 op 17 nov 2019 21:55


    Ik bewaar ook altijd de kaartjes van de gebieden waar ik ben geweest.
  • daanverpraet 18-11-19 09:23
    daanverpraet 18 november 2019 · 09:23

    @Shane
    en andere liefhebbers, dit boek zou je ergens op de kop moeten tikken. Hier staan geweldige kaarten in.Roel op 17 nov 2019 22:05


    Is dit met pistes en liften of zonder?
  • Veenhoorn 18-11-19 15:41
    Veenhoorn 18 november 2019 · 15:41
    Even vloeken in de kerk:
    Vorig jaar, zelfde periode stond ook een interview met hem op skiinformatie.nl )https://skiinformatie.nl/deze-oostenrijker-tekende-honderden-pistekaar...)
    Heeft (toevalligerwijs) ook dezelfde trui aan 😃
    Met een mooi filmpje van hem aan het werk.



    Als ik wit zie, dan gaat het bergafwaarts met me.
  • Veenhoorn 18-11-19 15:49
    Veenhoorn 18 november 2019 · 15:49
    Ik kwam die boek tegen via de duitse amazon. Ik kan echter niet (snel) achterhalen of alle kaarten hierin vermeld ook van Vielkind zijn.
    https://www.amazon.de/Alpen-Die-Kunst-Panoramakarte-Dauer/dp/379138586...
    Als ik wit zie, dan gaat het bergafwaarts met me.
  • dennisp 18-11-19 16:39
    dennisp 18 november 2019 · 16:39
    De kaarten van H.C. Berann zijn ook prachtig, hier een mooi overzicht: https://www.berann.com/panorama/archive/index.html
    *bericht bewerkt door dennisp op 18 nov 2019 16:39 (12% bewerkt)
  • Roel admin 18-11-19 20:13
    Roel admin 18 november 2019 · 20:13

    @Shane
    en andere liefhebbers, dit boek zou je ergens op de kop moeten tikken. Hier staan geweldige kaarten in.Roel op 17 nov 2019 22:05


    Is dit met pistes en liften of zonder?daanverpraet op 18 nov 2019 09:23
    Volgens mij zonder maar ik ga het checken.
    Weerman, skiër, Limburger
  • Auke83 18-11-19 21:50
    Auke83 18 november 2019 · 21:50
    Leuke interessante reportage @Roel !
  • bart1980 3-12-19 23:03
    bart1980 3 december 2019 · 23:03
    Wat een leuk informatief artikel, top!
    bart
  • G11ling 7-12-19 08:54
    G11ling 7 december 2019 · 08:54
    Wat een mooi artikel zeg! Met veel plezier gelezen. Ik ga straks mijn pistekaartjes nog eens terug bekijken. Zal nu met andere ogen naar het geheel kijken

Plaats een reactie

Om te posten op dit forum heb je een account nodig. Login of maak een account aan.